Ekonomik Faaliyetler
Malatya, tarihi boyunca "doğunun batısı, batının doğusu" olarak tanımlanan ve bölgesel cazibe merkezi olma niteliğini sürdüren bir ildir. Ekonomisinin temelini uzun yıllar kayısı yetiştiriciliği oluşturmuş, özellikle 1980’lerden itibaren dışa açılan ekonomiyle birlikte kayısı önemli bir ihracat ürünü hâline gelmiştir. Günümüzde ise Malatya, sektörel çeşitliliğini artırarak daha dengeli bir ekonomik yapıya yönelmiştir.

2024 yılı itibarıyla Türkiye genelinde kişi başına düşen GSYH 15,3 bin dolar iken, Malatya’da bu rakam 11,1 bin dolardır. Malatya'nın ülke ortalamasına yakınsama oranı yıllara göre değişmekle birlikte 2024'te %72,5 seviyesindedir. GSYH’nin sektörel dağılımına bakıldığında ise; %54,1 ile Hizmet, %36 ile Sanayi, %9,9 ile Tarım sektörü etkindir. Malatya, geleneksel tarım gücünün yanında sanayi ve hizmet sektörlerinde de büyüme göstererek daha dengeli bir ekonomik yapıya ulaşma yolundadır.

2024 yılı SGK verilerine göre, Malatya ilinde faaliyet gösteren işletmelerin çalışan sayılarına göre dağılımı incelendiğinde, ilin ekonomik yapısında küçük ve orta ölçekli işletmelerin ağırlıklı olduğu görülmektedir. Bu kapsamda; 1–9 kişi arası çalışanı bulunan 10.934, 10–19 kişi arası 904, 20–29 kişi arası 318, 30–49 kişi arası 240, 50–99 kişi arası 195, 100–249 kişi arası 122, 250–999 kişi arası 78 ve 1.000 kişi üzeri çalışanı bulunan 6 işyeri olmak üzere, il genelinde toplam 12.806 işletme faaliyet göstermektedir.

Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırmaları (SEGE) politika, strateji ve kamu uygulamalarına girdi sağlamak amacıyla Türkiye’deki Düzey-2 bölgelerinin, illerin ve ilçelerin sosyo-ekonomik gelişmişliklerini nesnel olarak ölçen ve karşılaştıran analiz çalışmalarıdır. SEGE’ye göre Malatya; 6 kademe arasında 4. kademede yer almakta olup iller arasında 44.sıradadır. Malatya’da 2 tane 2.kademe, 2 tane 4. Kademe, 5 tane 5.kademe, 4 tane ise 6 kademe ilçe bulunmaktadır.

Bölgemizde yapılan sınai ve fikri mülkiyet hakları başvurularına bakıldığında son 5 yıl içerisinde en çok başvuru sayısı Malatya’dan yapılmıştır. Bu süreçte; 153 patent, 90 faydalı model, 2.756 marka, 137 tasarım, 31 coğrafi işaret tescili alınmıştır. Coğrafi işaretli ürün sayısı 52’ye yükselmiş olup ülke genelinde ilk 10’da yer almaktadır.
Tarım
Malatya, tarıma dayalı bir ekonomiden sanayiye geçiş sürecinde olsa da tarım hâlâ il ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır. Bu durumun başlıca nedeni, Malatya’nın dünya kuru kayısı üretiminin lideri olmasıdır. Malatya kayısısı, özgün tadı ve aromasıyla dünya çapında ün kazanmış, ilin tarımsal kimliğini belirlemiştir. 2024 yılında yaş kayısı rekoltesi 658.237 ton, kuru kayısı rekoltesi 107.517 ton olarak gerçekleşmiş; Türkiye’nin kuru kayısı ihracatından elde edilen gelir 410 milyon doları aşmıştır.

İl genelinde toplam 1.231.300 hektar arazi bulunmakta, bunun 421.993 hektarı tarım alanı, 279.235 hektarı mera, 234.745 hektarı orman, 315.075 hektarı ise yerleşim ve diğer alanlardan oluşmaktadır. Arazi sulama kapasitesi, yaklaşık 391.541 hektar sulanabilir alan üzerinden şekillenmekte; bunun 152.538 hektarı fiilen sulanmaktadır.

Modern tarım teknikleri yaygınlaşmakta olup geniş bir ürün yelpazesi bulunmaktadır. Hayvancılık ise geleneksel olarak güçlü olmasına rağmen, göç, maliyet artışı ve modern teknik eksikliği gibi nedenlerle daralmaktadır. Yerli ırkların yerini melez ırklar almaya başlamıştır.

Malatya’da ormancılık faaliyetleri sınırlı olup, ormanların büyük kısmı Pütürge, Doğanşehir, Hekimhan ve Arapgir’dedir. Toplam 220.171 hektar orman alanı, ilin yüzölçümünün yaklaşık %18’ini oluşturmaktadır. 2013-2024 arasında yaklaşık 27,7 milyon fidan dikilmiş, Beydağı Ağaçlandırma Projesi gibi çalışmalarla şehir merkezine yakın alanlar yeşillendirilmiştir.
 
 Sanayi, Ticaret, AR-GE ve Yatırımlar

1980’lerden sonra kamu yatırımlarının yanı sıra özel sektörün de katkısıyla sanayi sektörü hızla gelişmiştir. Bu dönüşümde, kayısıdan sağlanan gelir, yatırım teşviklerinin etkin kullanımı ve sanayi altyapısının güçlendirilmesi etkili olmuştur.

Malatya’da iki büyük organize sanayi bölgesi bulunmaktadır. I. OSB’de yaklaşık 250 tesis faaliyet göstermekte ve 17 binden fazla kişi istihdam edilmektedir. II. OSB’de ise tüm parseller tahsis edilmiş, yaklaşık 200 firma üretim yapmakta ve istihdam sayısı 14 bini aşmaktadır. Darende ilçesinde kurulan OSB’de ise sanayileşme süreci devam etmektedir. Sanayi altyapısını destekleyen diğer önemli yapılar arasında, üniversite-sanayi iş birliğini teşvik eden Teknokent, girişimcilere yönelik Malatya İŞGEM ve 7 farklı küçük sanayi sitesi yer almaktadır. Bununla birlikte, Malatya’da dört Ar-Ge merkezi, bir adet de tasarım merkezi faaliyet göstermektedir. Özellikle tekstil, gıda, mobilya ve yazılım sektörleri öne çıkan alanlardandır.

Ticaret sektörü, Malatya’da sanayiden sonra ikinci en büyük ekonomik faaliyet alanı konumundadır. Artan gelir düzeyi, tüketici talebi ve sermaye hareketliliği ile birlikte ilde ticaret önemli bir dinamizm kazanmıştır.

Modern alışveriş merkezlerinin sayısı artarken, şehir içi ve şehir dışı sermaye gruplarının ticarete yönelmesi bu alandaki gelişimi pekiştirmektedir. Başta kuru kayısı olmak üzere işlenmiş meyve-sebze, tekstil, makine, cam ve et ürünleri ihraç edilen başlıca ürünler arasında yer almaktadır. 2024 yılı itibarıyla ilin ihracatı 422 milyon dolara ulaşırken, ithalatı 130 milyon dolar düzeyinde kalmıştır. Bu güçlü ihracat performansı, Malatya'nın dış ticaret dengesine olumlu katkı sağlamakta ve ekonomideki çeşitlenmenin somut bir göstergesi olarak öne çıkmaktadır.

Turizm

Malatya, zengin tarihi ve kültürel dokusuyla TRB1 Bölgesi içinde önemli bir turizm potansiyeline sahip kentlerden biridir. Özellikle Arslantepe Höyüğü’nün UNESCO Dünya Mirası Kalıcı Listesi’nde yer alması ve önemli tarihî değerlerin varlığı, Malatya'yı kültür turizmi açısından cazip hale getirmektedir. Aynı zamanda kent, kayısı üretiminden gelen marka değeriyle agroturizm açısından da önemli bir potansiyel taşımaktadır.

Turizm verileri incelendiğinde, Malatya’daki turistik tesislerde konaklayan kişi sayısında dalgalı ama genel olarak artan bir seyir olduğu görülmektedir. 2023 yılında Malatya’da toplamda 186.152 konaklama gerçekleşmiş, geceleme sayısı ise 287.983 olmuştur. Ortalama kalış süresi ise 1,55 gün olarak kaydedilmiştir​.

Bu veriler, Malatya’nın turizmdeki ivmesinin sürdüğünü ancak konaklama süresinin Türkiye ortalamasının (2,60 gün) altında olduğunu göstermektedir​. Malatya’nın turizm altyapısında yaşanan gelişmelere rağmen, 6 Şubat 2023 tarihindeki depremler bölgeyi ciddi şekilde etkilemiş; birçok otel, restoran ve tescilli kültür varlığı zarar görmüştür.

Depremler sonrası ilk altı ayda otellerin ve restoranların yaklaşık %75’i kullanılamaz hale gelmiştir. Bu nedenle turizmin toparlanması için altyapı yatırımları büyük önem taşımaktadır​.Fırat Kalkınma Ajansı’nın 2026 yılı programında yer alan faaliyetler çerçevesinde Malatya’nın turizm potansiyelini harekete geçirmeye yönelik çeşitli projeler planlanmaktadır. Bunlar arasında ekolojik köylerin geliştirilmesi, kamp-karavan alanlarının tespiti, “Fırat’ı Keşfet” markasıyla dijital tanıtım çalışmaları ve tematik rotaların (kayısı rotası, çoban rotası, bal rotası vb.) oluşturulması öne çıkmaktadır​.

Sonuç olarak, Malatya turizmi; tarihi zenginliği, doğal güzellikleri ve gastronomik değeriyle büyük bir potansiyel sunarken, mevcut altyapı eksikliklerinin giderilmesi, hizmet kalitesinin artırılması ve etkili tanıtım stratejileriyle bu potansiyelin ekonomik ve sosyal faydaya dönüşmesi beklenmektedir. Malatya’nın turizm potansiyeli ile ilgili daha fazla bilgi için Ajansımız koordinasyonunda yürütülen www.firatikesfet.org.tradresini ziyaret edebilirsiniz.

Kentsel Altyapı ve Üstyapı

Malatya’nın mekânsal gelişimi, özellikle nüfus ve sanayi faaliyetlerinin etkisiyle batı yönünde yoğunlaşmıştır. OSB’lerin konumlandığı batı aksında sanayileşme artarken, merkezdeki aşırı yapılaşma ve konut fiyatlarındaki yükseliş, düşük gelirli kesimleri kent çeperlerine yönlendirmiştir. Bu durum, şehrin çevresinde kontrolsüz yapılaşma ve gecekondu alanlarının oluşmasına neden olmuş, kentleşme kalitesini düşürmüştür. Bununla birlikte, deprem sonrası özellikle TOKİ aracılığıyla başlatılan dönüşümün 2026 yılı sonuna kadar büyük oranda tamamlanması ve kentin daha dirençli hale gelmesi planlanmaktadır.

2024 yılı sonu itibarıyla Malatya’da sisteme giren toplam enerji miktarı 1.525.239 kWh, dağıtılan enerji miktarı ise 1.344.436 kWh olarak gerçekleşmiştir. Bu veriler doğrultusunda ilin enerji sisteminde kayıp-kaçak oranı %11,85 düzeyindedir. Toplam elektrik abone sayısı ise 508.165 olarak kaydedilmiştir. Bu göstergeler, Malatya’da enerji altyapısının geniş ölçekli ve yoğun kullanımlı bir yapıya ulaştığını ortaya koymaktadır.

Doğalgaz altyapısı açısından Malatya’da önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. İlk olarak 07.07.2005 tarihinde yapılan doğalgaz dağıtım lisans ihalesi sonucunda, 2006 yılında şehir genelinde doğalgaz arzı başlamıştır. Bugün itibarıyla doğalgaz Yeşilyurt, Battalgazi, Doğanşehir, Akçadağ, Darende, Yazıhan, Kuluncak, Hekimhan ve Arapgir ilçelerinde kullanılmaktadır. 2025 yılı itibarıyla Arguvan ve Kale ilçelerine de altyapı çalışmaları başlamıştır.

Ulaştırma ve Haberleşme

Malatya ili, karayolu, demiryolu ve havayolu ulaşımı açısından stratejik öneme sahiptir. Karayolu ağı toplamda 1.222 km uzunluğunda olup, bunun 512 km’si devlet yolu, 710 km’si ise il yoludur. Bu ağın yaklaşık %39’unu oluşturan 471 km'lik bölünmüş yol, özellikle son yirmi yıl içinde büyük gelişme göstermiştir. 2003 yılından önce sadece 36 km olan bölünmüş yol uzunluğu, 2024 yılı itibarıyla 471 km’ye ulaşarak ilin ulaşılabilirliğini önemli ölçüde artırmıştır.

Demiryolu açısından da Malatya, doğu-batı ve kuzey-güney ekseninde kritik bir kavşak noktasıdır. Toplam 241,5 km uzunluğundaki demiryolu hattı ile ülke genelindeki demiryolu ağının yaklaşık %3’ünü oluşturmaktadır. Bu demiryolu bağlantıları, ilin ticari ve lojistik açıdan önemini artırarak bölge ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır.

Havayolu ulaşımı ise 1984 yılından itibaren günümüzdeki yerinde faaliyet göstermeye başlamıştır. Hem sivil hem de askeri amaçlı kullanılan havalimanı şehir merkezine 34 km uzaklıkta olup, yıllık 1.200.000 yolcu kapasitesine sahiptir. Son yıllarda hava ulaşımına yönelik talep ciddi oranda artmış, 2002 yılında 87.512 olan yolcu sayısı 2025 yılı sonunda yaklaşık 850 bine yükselmiştir. Bu durum Malatya’nın giderek gelişen ekonomik potansiyelini ve cazibe merkezi konumunu da ortaya koymaktadır.

Coğrafi Yapı ve İklim

Malatya; Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat Havzasında ve Adıyaman, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş, Van çöküntü alanının güneybatı ucunda yer almaktadır. Çevresini doğuda Elazığ ve Diyarbakır, güneyde Adıyaman, batıda Kahramanmaraş, kuzeyde Sivas ve Erzincan illeri çevirir.

İl topraklarının yüzölçümü 12.313 km² olup, 35°54' ve 39°03' kuzey enlemleri ile 38°45' ve 39°08' doğu boylamları arasında kalmaktadır. Malatya; Sultansuyu ve Sürgü çayı vadileri ile Akdeniz'e, Tohma Vadisi ile İç Anadolu'ya, Fırat Vadisi ile Doğu Anadolu'ya açılarak bu bölgeler arasında bir geçiş alanı oluşturur.

İlin coğrafi konumunun getirdiği bu geçiş özelliği, ikliminde de kendisini göstermektedir. Malatya'da yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise genellikle soğuk ve kar yağışlı geçer. Her ne kadar tipik karasal iklim özellikleri belirgin olsa da, Akdeniz ikliminin ılıman etkileri de güney bölgelerde hissedilmektedir. Bu iklim özellikleri, Malatya'nın tarımsal üretim desenini doğrudan şekillendirmiş olup, özellikle kayısı yetiştiriciliği açısından avantaj sağlamaktadır.

Doğal Kaynaklar

Malatya, tarıma elverişli kahverengi topraklarıyla öne çıkmaktadır. Toplam ekilebilir arazi miktarı 425.450 hektar olup, bunun 402.310 hektarı I. ila IV. sınıf tarım arazisi niteliğindedir. V. sınıf ile VIII. sınıf arasındaki araziler ise 23.140 hektarı kapsamaktadır.

İl sınırları içerisinde yer alan su potansiyeli yaklaşık 75,5 milyon m³ olup, Malatya bu açıdan Türkiye’nin potansiyeli yüksek illeri arasında yer almaktadır. Derme, Karakaya, Horata, Pınar, Elemendik, Davullu ve Beylerderesi gibi kaynaklar sulama ve içme suyu açısından önemli rezervlerdir. Malatya’da İspendere İçmesi, Malatya–Elazığ yolu üzerindeki hamamlar, Darende’de Tohma Çayı kıyısındaki Kudret Hamamı gibi şifalı su kaynakları da mevcuttur. İspendere’de sıcaklık 24 °C iken, Hekimhan’daki Hamampınarı ise 29 °C sıcaklıktadır.

İlde yaklaşık 220.171 hektarlık doğal ve yapay orman alanı bulunmaktadır. Meşe, kayın, çam, ardıç, akçaağaç ve kavak gibi türler yaygın olarak görülmektedir. Orman içi ve kenarındaki köyler, ekosistem hizmetlerinden yararlanırken aynı zamanda bu alanlar koruma ve sürdürülebilirlik bakımından önem arz etmektedir.

Malatya florası, meşe, ahlat, alıç, karaçalı, sakız ağacı, keven, geven, ardıç ve yaban gülü gibi zengin tür çeşitliliğine sahiptir. Endemik kayısı türlerinin yanı sıra, üzüm, dut, ceviz, nar, kekik, sumak ve çeşitli yabani hayvan türleri de Malatya ekosisteminin önemli unsurlarıdır. Tohma ve Fırat nehirlerinde sazan, yengeç, yayın ve kefal gibi türler görülmekte, alabalık üretimi yapılmaktadır.

Maden kaynakları açısından da zengin olan Malatya’da, Türkiye’nin en önemli demir rezervlerinden biri olan Hekimhan yatakları yer almaktadır. Ayrıca Pütürge’de bulunan pirofillit yatağı dünyada sayılı örneklerdendir. Dolomit, florit, vermikülit, krom, mermer, bakır, kurşun, çinko ve çimento hammaddeleri de il genelinde çıkarılan diğer önemli kaynaklardır.